انواع شکستگی‌های صورت؛ بررسی علائم، انواع و روش‌های درمان
صورت از استخوان‌های مختلفی تشکیل شده است که علاوه بر ایجاد فرم چهره، از اندام‌های مهمی مانند چشم، بینی و دهان محافظت می‌کنند. وارد شدن ضربه شدید به صورت می‌تواند باعث شکستگی استخوان‌های صورت شود.
شکستگی‌های صورت ممکن است در اثر تصادف، سقوط، آسیب‌های ورزشی یا ضربه مستقیم ایجاد شوند. شدت آسیب نیز از یک ترک یا شکستگی ساده تا شکستگی‌های پیچیده و چندگانه متفاوت است.
در این مقاله با انواع شکستگی‌های صورت، علائم هر نوع شکستگی و روش‌های تشخیص و درمان آن آشنا می‌شویم.
شکستگی صورت چیست؟
شکستگی صورت به آسیب و شکستگی یکی از استخوان‌های تشکیل‌دهنده اسکلت صورت گفته می‌شود. استخوان‌های بینی، گونه، فک بالا، فک پایین و استخوان‌های اطراف چشم از بخش‌هایی هستند که ممکن است در اثر ضربه دچار شکستگی شوند.
علائم شکستگی به محل و شدت آسیب بستگی دارد. تورم، کبودی، درد، بی‌حسی، تغییر شکل صورت و اختلال در عملکرد طبیعی از علائم شایع هستند.
مهم‌ترین انواع شکستگی‌های صورت
شکستگی صورت را می‌توان بر اساس استخوان آسیب‌دیده و محل شکستگی دسته‌بندی کرد. مهم‌ترین انواع آن عبارت‌اند از:
۱. شکستگی بینی
شکستگی بینی یکی از شایع‌ترین انواع شکستگی‌های صورت است. استخوان‌های بینی در قسمت جلویی صورت قرار دارند و به همین دلیل در برابر ضربه آسیب‌پذیر هستند.
ضربه مستقیم به بینی، زمین خوردن، تصادف و آسیب‌های ورزشی می‌توانند باعث شکستگی بینی شوند.
علائم شکستگی بینی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درد و حساسیت بینی
- تورم و کبودی
- خونریزی از بینی
- تغییر شکل بینی
- دشواری در تنفس از راه بینی
شدت شکستگی بینی باید توسط پزشک بررسی شود تا مشخص شود آیا به درمان خاصی نیاز دارد یا خیر.
۲. شکستگی استخوان گونه
استخوان گونه یا زیگوماتیک نقش مهمی در فرم صورت و ساختار اطراف چشم دارد. ضربه شدید می‌تواند باعث شکستگی این استخوان شود.
شکستگی گونه ممکن است با علائمی مانند تورم، کبودی، درد، بی‌حسی گونه و تغییر فرم صورت همراه باشد.
گاهی شکستگی گونه با آسیب استخوان‌های اطراف چشم یا فک بالا نیز همراه می‌شود. به همین دلیل، بررسی دقیق محل آسیب اهمیت زیادی دارد.
۳. شکستگی کاسه چشم
شکستگی کاسه چشم یا شکستگی اربیت یکی دیگر از انواع شکستگی‌های صورت است. استخوان‌های اطراف چشم از ساختار ظریف و مهمی محافظت می‌کنند.
شکستگی کاسه چشم می‌تواند انواع مختلفی داشته باشد. شکستگی کف اربیت، شکستگی دیواره‌های اربیت و شکستگی لبه کاسه چشم از جمله این موارد هستند.
علائم احتمالی عبارت‌اند از:
- تورم و کبودی اطراف چشم
- تاری دید
- دوبینی
- درد اطراف چشم
- بی‌حسی گونه یا اطراف چشم
- مشکل در حرکت دادن چشم
- تغییر موقعیت چشم
در صورت ایجاد مشکلات بینایی یا اختلال در حرکت چشم، ارزیابی پزشکی باید در سریع‌ترین زمان انجام شود.
۴. شکستگی فک پایین
فک پایین یا Mandible یکی از استخوان‌های مهم صورت است که در صحبت کردن، جویدن و باز و بسته کردن دهان نقش دارد.
ضربه شدید به صورت یا فک می‌تواند باعث شکستگی فک پایین شود. این شکستگی ممکن است در قسمت‌های مختلف فک مانند چانه، زاویه فک یا ناحیه نزدیک مفصل ایجاد شود.
علائم شکستگی فک پایین می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- درد فک
- تورم و کبودی
- مشکل در جویدن
- درد هنگام حرکت دادن فک
- مشکل در باز یا بسته کردن دهان
- لق شدن یا آسیب دندان‌ها
- تغییر نحوه قرار گرفتن دندان‌های بالا و پایین روی یکدیگر
- بی‌حسی لب پایین یا چانه
شکستگی فک پایین نیاز به ارزیابی پزشکی دارد؛ زیرا ممکن است عملکرد طبیعی فک و وضعیت دندان‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
۵. شکستگی فک بالا
فک بالا یا Maxilla بخش مرکزی صورت را تشکیل می‌دهد و در ساختار بینی، گونه، سقف دهان و قسمت پایینی کاسه چشم نقش دارد.
شکستگی فک بالا معمولاً در اثر ضربه‌های شدید ایجاد می‌شود و ممکن است همراه با شکستگی سایر استخوان‌های صورت باشد.
در این نوع آسیب ممکن است مشکلاتی مانند تورم، درد، خونریزی، تغییر شکل صورت و اختلال در نحوه قرار گرفتن دندان‌ها ایجاد شود.
۶. شکستگی‌های میانی صورت
شکستگی‌های میانی صورت یا Le Fort fractures گروهی از شکستگی‌های پیچیده هستند که بخش‌هایی از فک بالا و قسمت مرکزی اسکلت صورت را درگیر می‌کنند.
این شکستگی‌ها معمولاً در اثر ضربه‌های شدید ایجاد می‌شوند و می‌توانند ساختارهای مختلفی از صورت را تحت تأثیر قرار دهند.
در شکستگی‌های میانی صورت، تشخیص دقیق محل آسیب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است چندین استخوان به صورت هم‌زمان دچار شکستگی شده باشند.
۷. شکستگی پیشانی
استخوان پیشانی بخشی از ساختار جمجمه و صورت را تشکیل می‌دهد و در قسمت بالایی صورت قرار دارد. ضربه شدید به پیشانی می‌تواند باعث شکستگی این استخوان شود.
این نوع شکستگی ممکن است با آسیب‌های دیگر در ناحیه سر و صورت همراه باشد. بنابراین، در صورت وارد شدن ضربه شدید به پیشانی، بررسی پزشکی اهمیت زیادی دارد.
شکستگی‌های ترکیبی صورت چیست؟
گاهی ضربه فقط یک استخوان را درگیر نمی‌کند. در برخی آسیب‌های شدید، چند استخوان صورت به صورت هم‌زمان دچار شکستگی می‌شوند.
برای مثال، ممکن است شکستگی گونه همراه با شکستگی کاسه چشم و فک بالا ایجاد شود. این نوع آسیب‌ها معمولاً پیچیده‌تر هستند و برای تشخیص دقیق به معاینه و تصویربرداری نیاز دارند.
در مواردی که چند استخوان صورت آسیب دیده باشد، هدف درمان تنها ترمیم استخوان نیست. پزشک باید عملکردهایی مانند بینایی، جویدن، تنفس و تقارن صورت را نیز در نظر بگیرد.
علائم شکستگی استخوان‌های صورت
علائم شکستگی صورت به محل آسیب بستگی دارد. با این حال، برخی علائم در انواع مختلف شکستگی مشترک هستند.
مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:
- درد و حساسیت در محل آسیب
- تورم صورت
- کبودی
- خونریزی
- بی‌حسی صورت
- تغییر شکل یا عدم تقارن صورت
- مشکل در جویدن یا صحبت کردن
- اختلال در حرکت فک
- تغییر وضعیت دندان‌ها
- تاری دید یا دوبینی
- مشکل در حرکت چشم
- دشواری در تنفس
وجود هر یک از این علائم پس از یک ضربه شدید می‌تواند نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد.
شکستگی صورت چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص شکستگی صورت با معاینه پزشکی آغاز می‌شود. پزشک محل آسیب، میزان تورم، تقارن صورت، عملکرد چشم‌ها، وضعیت فک و سایر علائم را بررسی می‌کند.
برای بررسی دقیق‌تر استخوان‌ها معمولاً از روش‌های تصویربرداری استفاده می‌شود. سی‌تی اسکن (CT Scan) یکی از روش‌های مهم برای بررسی شکستگی‌های صورت است و می‌تواند محل و میزان آسیب استخوانی را مشخص کند.
درمان انواع شکستگی‌های صورت چگونه است؟
روش درمان به محل شکستگی، شدت آسیب، جابه‌جایی استخوان و تأثیر شکستگی بر عملکرد صورت بستگی دارد.
برخی شکستگی‌های ساده که استخوان در وضعیت مناسبی قرار دارد، ممکن است بدون جراحی درمان شوند. در مقابل، شکستگی‌های جابه‌جا شده یا پیچیده ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند.
در صورت نیاز به جراحی، پزشک ممکن است استخوان‌ها را در موقعیت صحیح قرار دهد و با استفاده از پلاک و پیچ آن‌ها را ثابت کند. هدف درمان، بازگرداندن ساختار و عملکرد طبیعی صورت است.
چه زمانی شکستگی صورت به جراحی نیاز دارد؟
همه شکستگی‌های صورت نیاز به جراحی ندارند. تصمیم‌گیری درباره جراحی پس از معاینه و بررسی تصاویر انجام می‌شود.
جراحی ممکن است در شرایطی مانند موارد زیر مطرح شود:
- جابه‌جایی قابل توجه استخوان
- شکستگی‌های پیچیده و چندگانه
- تغییر واضح در فرم صورت
- اختلال در عملکرد فک
- اختلال قابل توجه در حرکت چشم
- دوبینی یا مشکلات مرتبط با کاسه چشم
- آسیب‌هایی که عملکرد طبیعی صورت را مختل کرده‌اند
بنابراین، نوع شکستگی به تنهایی تعیین‌کننده روش درمان نیست و شرایط هر بیمار باید به صورت جداگانه بررسی شود.
آیا شکستگی صورت خودبه‌خود خوب می‌شود؟
برخی شکستگی‌های ساده ممکن است بدون جراحی بهبود پیدا کنند؛ به‌خصوص زمانی که استخوان جابه‌جا نشده باشد و عملکرد طبیعی ناحیه آسیب‌دیده حفظ شده باشد.
با این حال، تشخیص اینکه یک شکستگی به درمان جراحی نیاز دارد یا خیر، باید توسط پزشک انجام شود. در شکستگی‌های پیچیده، درمان مناسب می‌تواند از باقی ماندن مشکلاتی مانند تغییر شکل صورت یا اختلال عملکرد جلوگیری کند.
چه زمانی باید برای شکستگی صورت به پزشک مراجعه کرد؟
پس از ضربه شدید به صورت، بهتر است حتی در صورت نبود علائم شدید نیز وضعیت آسیب بررسی شود. برخی شکستگی‌ها ممکن است در ظاهر واضح نباشند.
در صورت وجود علائمی مانند دوبینی، کاهش دید، مشکل در تنفس یا بلع، تغییر شکل واضح فک یا بینی، خونریزی شدید، بی‌حسی یا آسیب جدی به صورت باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.
جمع‌بندی
انواع شکستگی‌های صورت شامل شکستگی بینی، گونه، کاسه چشم، فک بالا، فک پایین، پیشانی و شکستگی‌های میانی صورت هستند. شدت این آسیب‌ها می‌تواند از یک شکستگی ساده تا شکستگی‌های پیچیده و چندگانه متفاوت باشد.
تشخیص دقیق محل شکستگی و میزان آسیب، نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد. معاینه تخصصی و تصویربرداری، به‌ویژه سی‌تی اسکن، می‌تواند به پزشک در بررسی وضعیت استخوان‌های صورت کمک کند.
اگر پس از تصادف، سقوط یا ضربه مستقیم به صورت دچار درد، تورم، کبودی، تغییر شکل، بی‌حسی یا اختلال در بینایی و حرکت فک شده‌اید، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید.
