شکستگی گونه چیست؟ علائم، علتها و روشهای درمان
شکستگی گونه یکی از آسیبهای شایع در ناحیه میانی صورت است که معمولاً بر اثر ضربه شدید، تصادف، زمین خوردن یا آسیبهای ورزشی ایجاد میشود. استخوان گونه نقش مهمی در فرم صورت و ساختار کاسه چشم دارد. به همین دلیل، شکستگی این استخوان میتواند علاوه بر تغییر ظاهر صورت، مشکلاتی مانند درد، تورم، بیحسی صورت و حتی اختلال در بینایی ایجاد کند.
اما شکستگی گونه چیست و چگونه درمان میشود؟ در این مقاله با علائم، علتها، روشهای تشخیص و درمان شکستگی گونه آشنا میشویم.
شکستگی گونه چیست؟
شکستگی گونه به ترک خوردن یا شکستن استخوان گونه در اثر وارد شدن ضربه گفته میشود. استخوان گونه که به آن استخوان زیگوماتیک نیز گفته میشود، با چند استخوان دیگر صورت ارتباط دارد.
این استخوان در شکلگیری قسمت برجسته صورت و دیواره کاسه چشم نقش دارد. بنابراین، شدت شکستگی گونه میتواند از یک ترک ساده تا شکستگیهای پیچیده و جابهجایی استخوان متفاوت باشد.
در برخی افراد، شکستگی فقط استخوان گونه را درگیر میکند. در موارد شدیدتر، استخوانهای اطراف کاسه چشم، فک بالا یا سایر بخشهای صورت نیز ممکن است آسیب ببینند.
علت شکستگی گونه چیست؟
شکستگی گونه معمولاً در اثر ضربه مستقیم به صورت ایجاد میشود. مهمترین علتهای این آسیب عبارتاند از:
- تصادفات رانندگی
- زمین خوردن
- ضربه شدید به صورت
- آسیبهای ورزشی
- درگیری و ضرب و جرح
- سقوط از ارتفاع
- برخورد با اجسام سخت
هرچه شدت ضربه بیشتر باشد، احتمال جابهجایی استخوان و آسیب به ساختارهای اطراف نیز افزایش پیدا میکند.
علائم شکستگی گونه چیست؟
علائم شکستگی گونه به محل و شدت آسیب بستگی دارد. بعضی از شکستگیها علائم خفیفی دارند، اما شکستگیهای شدید میتوانند مشکلات بیشتری ایجاد کنند.
شایعترین علائم عبارتاند از:
۱. تورم و کبودی صورت
تورم اطراف گونه و چشم یکی از نخستین نشانههای آسیب است. کبودی اطراف چشم نیز ممکن است در اثر آسیب به استخوان گونه ایجاد شود.
۲. درد گونه
فرد ممکن است هنگام لمس گونه یا حرکت دادن فک احساس درد داشته باشد. شدت درد معمولاً به میزان آسیب استخوان و بافتهای اطراف بستگی دارد.
۳. بیحسی گونه و لب
آسیب به عصب زیرچشمی میتواند باعث کاهش حس یا بیحسی در قسمتهایی مانند:
- گونه
- زیر چشم
- کنار بینی
- لب بالایی
شود.
۴. تغییر شکل گونه
در شکستگیهای همراه با جابهجایی استخوان، ممکن است برجستگی طبیعی گونه کاهش پیدا کند یا صورت حالت نامتقارن پیدا کند.
۵. مشکلات بینایی
از آنجا که استخوان گونه در ساختار کاسه چشم نقش دارد، شکستگی شدید میتواند با مشکلات بینایی همراه شود. تاری دید، دوبینی یا درد هنگام حرکت چشم از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.
۶. مشکل در باز کردن دهان
در بعضی از شکستگیهای گونه، استخوان جابهجا شده میتواند حرکت طبیعی فک را محدود کند. در نتیجه فرد هنگام باز کردن دهان یا جویدن احساس درد یا محدودیت خواهد داشت.
۷. خونریزی یا گرفتگی بینی
اگر شکستگی به استخوانهای اطراف بینی یا سینوسها گسترش پیدا کرده باشد، ممکن است خونریزی بینی یا احساس گرفتگی ایجاد شود.
آیا شکستگی گونه خطرناک است؟
شکستگی گونه همیشه خطرناک نیست و شدت آن به محل شکستگی، میزان جابهجایی استخوان و آسیب احتمالی به چشم و اعصاب بستگی دارد.
با این حال، نباید شکستگی گونه را یک آسیب ساده در نظر گرفت. در برخی موارد، شکستگی میتواند ساختار کاسه چشم، عصبهای صورت یا سینوسها را نیز درگیر کند.
به همین دلیل، در صورت ایجاد علائمی مانند دوبینی، کاهش بینایی، بیحسی شدید یا تغییر شکل صورت، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
تشخیص شکستگی گونه چگونه انجام میشود؟
پزشک ابتدا صورت و محل آسیب را معاینه میکند. وضعیت چشم، حرکت فک، میزان تورم، حساسیت و وجود بیحسی نیز بررسی میشود.
برای بررسی دقیقتر استخوانها، معمولاً از روشهای تصویربرداری استفاده میشود.
سی تی اسکن
سی تی اسکن یکی از مهمترین روشها برای تشخیص شکستگی گونه است. این روش میتواند محل دقیق شکستگی، میزان جابهجایی استخوان و احتمال آسیب به کاسه چشم یا سایر استخوانهای صورت را مشخص کند.
در شکستگیهای پیچیده، تصاویر سی تی اسکن به پزشک کمک میکنند بهترین روش درمان را انتخاب کند.
درمان شکستگی گونه چگونه است؟
روش درمان شکستگی گونه برای همه افراد یکسان نیست. پزشک با توجه به شدت شکستگی و وجود یا نبود جابهجایی استخوان، روش مناسب را انتخاب میکند.
درمان غیرجراحی شکستگی گونه
اگر شکستگی خفیف باشد و استخوان جابهجا نشده باشد، ممکن است نیازی به جراحی وجود نداشته باشد.
در این شرایط پزشک ممکن است موارد زیر را توصیه کند:
- استراحت
- استفاده از کمپرس سرد در روزهای ابتدایی
- مصرف داروهای تجویز شده
- پرهیز از وارد شدن ضربه مجدد به صورت
- رعایت رژیم غذایی مناسب در صورت درد هنگام جویدن
- مراجعه برای بررسیهای دورهای
جراحی شکستگی گونه
در صورتی که استخوان گونه به میزان قابل توجهی جابهجا شده باشد یا شکستگی باعث تغییر شکل صورت و اختلال عملکردی شود، ممکن است جراحی توصیه شود.
هدف از جراحی، بازگرداندن استخوان گونه به موقعیت طبیعی و ثابت کردن آن است.
برای ثابت نگه داشتن استخوانها ممکن است از صفحات و پیچهای مخصوص استفاده شود.
چه زمانی شکستگی گونه نیاز به جراحی دارد؟
همه شکستگیهای گونه نیاز به جراحی ندارند. با این حال، در شرایط زیر احتمال نیاز به جراحی بیشتر است:
- جابهجایی قابل توجه استخوان
- تغییر فرم گونه و ایجاد عدم تقارن صورت
- دوبینی یا مشکلات حرکتی چشم
- آسیب به ساختار کاسه چشم
- محدود شدن باز شدن دهان
- بیحسی شدید یا پایدار
- شکستگیهای پیچیده و چندگانه
- ایجاد فرورفتگی در ناحیه گونه
تصمیم نهایی درباره جراحی باید پس از معاینه و بررسی تصاویر سی تی اسکن توسط جراح فک و صورت انجام شود.
مدت زمان بهبودی شکستگی گونه چقدر است؟
مدت زمان بهبودی به شدت شکستگی و روش درمان بستگی دارد. در شکستگیهای ساده، درد و تورم معمولاً به مرور کاهش پیدا میکند.
اگر جراحی انجام شده باشد، ممکن است چند هفته برای بهبود اولیه بافتها زمان لازم باشد. با این حال، ترمیم کامل استخوان و بازگشت تورم و کبودی به حالت طبیعی ممکن است مدت بیشتری طول بکشد.
در دوران بهبودی باید از وارد شدن ضربه مجدد به صورت جلوگیری کرد و توصیههای پزشک را به دقت رعایت نمود.
مراقبتهای بعد از درمان شکستگی گونه
رعایت مراقبتهای بعد از درمان میتواند به بهبود بهتر کمک کند. بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است توصیههای زیر را ارائه دهد:
- از وارد شدن ضربه به صورت جلوگیری کنید.
- داروهای تجویز شده را طبق دستور مصرف کنید.
- در روزهای ابتدایی برای کاهش تورم از کمپرس سرد استفاده کنید.
- تا زمان بهبودی از ورزشهای تماسی و فعالیتهای پرخطر دوری کنید.
- در صورت توصیه پزشک، غذاهای نرم مصرف کنید.
- در صورت بروز تغییرات بینایی، درد شدید یا تورم غیرطبیعی، سریعاً مراجعه کنید.
آیا شکستگی گونه باعث دوبینی میشود؟
بله، در برخی موارد شکستگی گونه میتواند باعث دوبینی شود. این اتفاق معمولاً زمانی رخ میدهد که شکستگی به ساختارهای اطراف کاسه چشم آسیب وارد کند.
البته هر دوبینی بعد از ضربه به صورت به معنی شکستگی گونه نیست. آسیبهای دیگر کاسه چشم نیز میتوانند باعث دوبینی شوند.
بنابراین، بروز دوبینی پس از ضربه به صورت نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
آیا شکستگی گونه باعث بیحسی صورت میشود؟
بله. یکی از علائم احتمالی شکستگی گونه، بیحسی در گونه، زیر چشم و لب بالایی است.
این مشکل معمولاً به دلیل آسیب یا فشار روی عصب زیرچشمی ایجاد میشود. میزان و مدت بیحسی به شدت آسیب و شرایط عصب بستگی دارد.
تفاوت شکستگی گونه با شکستگی کاسه چشم
استخوان گونه و کاسه چشم ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. به همین دلیل، یک ضربه شدید ممکن است هر دو ناحیه را درگیر کند.
شکستگی گونه بیشتر استخوان زیگوماتیک و اتصالات آن را درگیر میکند، در حالی که شکستگی کاسه چشم به شکستگی استخوانهای تشکیلدهنده حفره چشم گفته میشود.
در بعضی بیماران، هر دو نوع شکستگی به صورت همزمان ایجاد میشوند. به همین دلیل، تشخیص دقیق با معاینه و تصویربرداری اهمیت زیادی دارد.
چه زمانی بعد از ضربه به صورت باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر بعد از ضربه به صورت هر یک از علائم زیر را دارید، بهتر است در اسرع وقت توسط پزشک بررسی شوید:
- تغییر شکل گونه
- تورم و کبودی شدید
- دوبینی
- کاهش دید
- بیحسی صورت
- درد شدید
- مشکل در باز کردن دهان
- خونریزی بینی همراه با آسیب شدید صورت
- احساس فرورفتگی یا جابهجایی استخوان گونه
کاهش ناگهانی بینایی، درد شدید چشم یا دوبینی قابل توجه پس از ضربه، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
اگر به دنبال بهترین جراح شکستگی گونه در تهران هستید، دکتر شهابالدین عزیزی، بهترین جراح فک و صورت در تهران، با تجربه در زمینه درمان و جراحی شکستگیهای صورت، میتواند گزینهای برای بررسی و درمان تخصصی این نوع آسیبها باشد.
جمعبندی؛ شکستگی گونه چیست؟
شکستگی گونه یکی از آسیبهای استخوانی صورت است که معمولاً در اثر ضربه شدید ایجاد میشود. تورم، کبودی، درد، بیحسی، تغییر شکل گونه و در برخی موارد دوبینی از علائم احتمالی آن هستند.
شکستگیهای خفیف و بدون جابهجایی ممکن است با درمان غیرجراحی بهبود پیدا کنند. اما در شکستگیهای شدید یا جابهجا شده، ممکن است جراحی برای بازگرداندن استخوان به موقعیت طبیعی ضروری باشد.
تشخیص دقیق و انتخاب روش درمان باید توسط پزشک و بر اساس معاینه و در صورت نیاز سی تی اسکن صورت انجام شود.
سوالات متداول درباره شکستگی گونه
آیا هر شکستگی گونه نیاز به جراحی دارد؟
خیر. شکستگیهای بدون جابهجایی و بدون مشکل عملکردی ممکن است با درمان غیرجراحی کنترل شوند. جراحی بیشتر در شکستگیهای جابهجا شده یا همراه با مشکلات عملکردی و تغییر شکل صورت مطرح میشود.
شکستگی گونه چقدر طول میکشد تا خوب شود؟
مدت بهبودی به شدت شکستگی و روش درمان بستگی دارد. کاهش تورم و درد معمولاً زودتر اتفاق میافتد، اما ترمیم کامل استخوان ممکن است چندین هفته زمان ببرد.
آیا شکستگی گونه باعث تغییر شکل صورت میشود؟
بله. اگر استخوان گونه پس از شکستگی جابهجا شود و به موقعیت مناسب برنگردد، ممکن است باعث ایجاد عدم تقارن یا کاهش برجستگی گونه شود.
آیا برای تشخیص شکستگی گونه سی تی اسکن لازم است؟
در بسیاری از موارد مشکوک به شکستگی صورت، سی تی اسکن میتواند اطلاعات دقیقی درباره محل و شدت شکستگی ارائه دهد. پزشک بر اساس معاینه تصمیم میگیرد که آیا تصویربرداری لازم است یا خیر.
