غذا خوردن بعد از شکستگی فک؛ چه غذاهایی بخوریم؟
غذا خوردن بعد از شکستگی فک یکی از مهم‌ترین بخش‌های دوران درمان است. پس از شکستگی فک، جویدن غذا می‌تواند باعث درد و فشار روی ناحیه آسیب‌دیده شود. به همین دلیل، پزشک معمولاً رژیم غذایی مایع، پوره‌ای یا نرم را برای مدتی توصیه می‌کند.
مدت زمان این رژیم به نوع شکستگی، محل آسیب، روش درمان و وضعیت ترمیم استخوان بستگی دارد. بنابراین، بیمار باید برنامه غذایی خود را مطابق توصیه جراح فک و صورت تنظیم کند.
چرا تغذیه بعد از شکستگی فک اهمیت دارد؟
بدن برای ترمیم استخوان و بافت‌های آسیب‌دیده به انرژی، پروتئین، ویتامین‌ها و مواد معدنی کافی نیاز دارد. از طرفی، محدود شدن جویدن می‌تواند باعث کاهش اشتها و کاهش وزن شود.
پس از جراحی یا درمان شکستگی فک، ممکن است برای مدتی مصرف غذاهای معمولی دشوار باشد. منابع تخصصی نیز توصیه می‌کنند که بیمار به‌تدریج از رژیم مایع به غذاهای پوره‌ای و سپس غذاهای نرم برسد.
بنابراین، هدف از رژیم غذایی بعد از شکستگی فک فقط کاهش فشار روی فک نیست. این رژیم باید مواد مغذی مورد نیاز بدن را نیز تأمین کند.
بعد از شکستگی فک چه غذاهایی بخوریم؟
انتخاب غذا به مرحله درمان بستگی دارد. اگر پزشک اجازه جویدن نداده باشد، غذا باید کاملاً مایع یا پوره‌شده باشد. با بهتر شدن شرایط، می‌توان غذاهای نرم‌تری را به برنامه غذایی اضافه کرد.
۱. غذاهای مایع
در روزهای ابتدایی، مخصوصاً زمانی که باز کردن دهان یا جویدن دشوار است، غذاهای مایع می‌توانند گزینه مناسبی باشند.
برخی گزینه‌ها عبارت‌اند از:
- سوپ کاملاً میکس‌شده
- شیر
- ماست رقیق‌شده
- اسموتی میوه
- شیرموز
- شیک‌های حاوی پروتئین
- فرنی
- حریره
- نوشیدنی‌های مکمل غذایی در صورت توصیه پزشک یا متخصص تغذیه
برای جلوگیری از کم‌آبی بدن نیز باید مصرف مایعات کافی باشد.
۲. غذاهای پوره‌ای
وقتی پزشک اجازه دهد، می‌توان از غذاهای پوره‌شده استفاده کرد. غذا باید کاملاً نرم باشد و هیچ تکه سفت یا درشتی نداشته باشد.
گزینه‌های مناسب شامل موارد زیر هستند:
- سیب‌زمینی پوره‌شده
- سبزیجات پخته و پوره‌شده
- سوپ غلیظ و میکس‌شده
- حبوبات کاملاً پخته و پوره‌شده
- تخم‌مرغ نرم
- موز له‌شده
- آووکادوی له‌شده
- ماست یونانی
- فرنی و انواع پودینگ
می‌توان برای افزایش انرژی غذا، در صورت سازگاری با شرایط بیمار، از شیر، ماست، پنیر نرم یا مقدار مناسبی روغن استفاده کرد.
رژیم غذایی نرم بعد از شکستگی فک
با پیشرفت ترمیم، ممکن است پزشک اجازه دهد بیمار رژیم نرم را شروع کند. غذای نرم باید به‌راحتی با زبان له شود و برای خوردن آن به جویدن شدید نیاز نباشد.
برخی غذاهای مناسب عبارت‌اند از:
- تخم‌مرغ هم‌زده
- املت نرم
- پاستای کاملاً پخته
- برنج نرم
- سیب‌زمینی پوره‌شده
- ماهی نرم
- گوشت چرخ‌کرده کاملاً پخته
- سبزیجات پخته
- موز و میوه‌های نرم
- ماست
- پنیر نرم
- سوپ
- حلیم نرم، در صورتی که بدون تکه‌های سفت باشد
اضافه کردن سس یا آب‌گوشت به برخی غذاها می‌تواند آنها را نرم‌تر و بلعشان را آسان‌تر کند.
بعد از شکستگی فک چه غذاهایی نباید بخوریم؟
تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، نباید غذاهایی مصرف کنید که نیاز به جویدن زیاد دارند یا فشار زیادی به فک وارد می‌کنند.
بهتر است از موارد زیر دوری کنید:
- آجیل و مغزهای سفت
- چیپس
- پاپ‌کورن
- نان خشک و سفت
- گوشت سفت
- سبزیجات خام و سفت
- میوه‌های سفت مانند سیب خام
- آب‌نبات‌های سفت
- ته‌دیگ
- غذاهای بسیار چسبناک
- خوراکی‌هایی که دانه یا پوست سفت دارند
آیا بعد از شکستگی فک می‌توان غذا را جوید؟
این موضوع به نوع شکستگی و روش درمان بستگی دارد. در بعضی بیماران، پزشک برای چند هفته رژیم کاملاً مایع یا بدون جویدن تجویز می‌کند. در برخی شرایط نیز بیمار می‌تواند پس از مدتی رژیم نرم را شروع کند.
دکتر شهاب الدین عزیزی بهترین جراح شکستگی فک در تهران توصیه می‌کنند بیماران مبتلا به شکستگی فک پایین تا زمان ترمیم استخوان، رژیم نسبتاً نرم داشته باشند. ترمیم کامل استخوان فک نیز ممکن است حدود شش هفته طول بکشد، اما زمان دقیق برای هر فرد متفاوت است.
بنابراین، زمان شروع جویدن بعد از شکستگی فک را نباید بر اساس میزان کاهش درد تعیین کرد. تصمیم نهایی باید توسط جراح و بر اساس معاینه و روند ترمیم گرفته شود.
برای جلوگیری از کاهش وزن چه کار کنیم؟
کاهش وزن در دوران محدودیت غذایی شایع است. به همین دلیل، غذاهای مصرفی باید علاوه بر نرم بودن، ارزش غذایی مناسبی داشته باشند.
برای دریافت کالری و پروتئین کافی می‌توان از ترکیب‌هایی مانند موارد زیر استفاده کرد:
- شیر و ماست
- تخم‌مرغ
- ماست یونانی
- حبوبات پوره‌شده
- سوپ‌های مقوی
- اسموتی‌های حاوی ماست و میوه
- غذاهای مکمل پروتئینی در صورت تجویز متخصص
اگر خوردن حجم زیاد غذا دشوار است، وعده‌های کوچک‌تر اما متعدد می‌توانند دریافت انرژی روزانه را آسان‌تر کنند.
یک نمونه برنامه غذایی بعد از شکستگی فک
صبحانه
فرنی با شیر یا ماست یونانی همراه با موز له‌شده.
میان‌وعده
اسموتی شیر، موز و ماست.
ناهار
سوپ مرغ یا گوشت کاملاً پخته و میکس‌شده همراه با سبزیجات پوره‌شده.
میان‌وعده عصر
پودینگ، ماست یا یک نوشیدنی مغذی.
شام
سیب‌زمینی پوره‌شده همراه با تخم‌مرغ نرم یا غذای پوره‌شده مورد تأیید پزشک.
این برنامه فقط یک نمونه عمومی است و در صورت دیابت، بیماری‌های گوارشی، مشکلات کلیوی یا سایر شرایط پزشکی، رژیم غذایی باید متناسب با وضعیت بیمار تنظیم شود.
مراقبت از دهان هنگام غذا خوردن بعد از شکستگی فک
تمیز نگه داشتن دهان بعد از شکستگی فک اهمیت زیادی دارد. باقی ماندن ذرات غذا در اطراف زخم، بخیه یا محل جراحی می‌تواند خطر عفونت را افزایش دهد.
پس از جراحی، دستور جراح درباره مسواک زدن، دهان‌شویه و شست‌وشوی دهان را دقیقاً رعایت کنید. برخی مراکز درمانی توصیه می‌کنند از روز بعد از جراحی، طبق دستور پزشک از دهان‌شویه تجویزشده یا محلول آب‌نمک گرم برای تمیز نگه داشتن دهان استفاده شود.
اگر فک با سیم یا الاستیک بسته شده باشد چه کنیم؟
اگر فک با سیم یا الاستیک ثابت شده باشد، نوع رژیم غذایی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در چنین شرایطی ممکن است بیمار برای مدتی فقط بتواند غذاهای مایع مصرف کند.
اگر فک شما با سیم بسته شده است، هرگز بدون دستور جراح رژیم غذایی خود را تغییر ندهید. در شرایط اضطراری مانند خفگی یا استفراغ نیز باید دستورالعملی را که تیم درمان درباره سیم‌ها و وسایل اضطراری به شما داده است، رعایت کنید.
چه زمانی می‌توان بعد از شکستگی فک غذای معمولی خورد؟
زمان بازگشت به رژیم غذایی معمول برای همه بیماران یکسان نیست. نوع شکستگی، محل آن، روش جراحی، استفاده از پلاک و پیچ یا سیم و روند ترمیم استخوان می‌تواند روی این زمان تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، حتی اگر درد و تورم کاهش پیدا کرده باشد، نباید بدون اجازه پزشک غذاهای سفت را شروع کنید. منابع بیمارستانی نیز تأکید می‌کنند که پیشرفت رژیم غذایی باید به‌تدریج و بر اساس نظر جراح انجام شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر در دوران درمان شکستگی فک با علائمی مانند موارد زیر مواجه شدید، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- افزایش قابل توجه درد
- تب
- تورم رو به افزایش
- ترشح غیرطبیعی از محل جراحی
- مشکل در بلع
- مشکل در تنفس
- خونریزی غیرطبیعی
- تغییر محسوس در وضعیت دندان‌ها یا نحوه قرار گرفتن فک‌ها
- ناتوانی در دریافت مایعات و غذا
مشکل در خوردن یا جویدن و افزایش درد نیز می‌تواند نیازمند ارزیابی پزشکی باشد.
جمع‌بندی
غذا خوردن بعد از شکستگی فک باید با هدف کاهش فشار روی فک و تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن انجام شود. در ابتدای درمان ممکن است رژیم مایع یا پوره‌ای لازم باشد و سپس با تأیید پزشک، غذاهای نرم به برنامه غذایی اضافه شوند.
از مصرف غذاهای سفت و خوراکی‌هایی که نیاز به جویدن زیاد دارند خودداری کنید و برای جلوگیری از کاهش وزن، وعده‌های غذایی کوچک و مغذی داشته باشید. مهم‌تر از همه، زمان شروع جویدن و بازگشت به غذای معمول را بر اساس نظر جراح فک و صورت تعیین کنید؛ زیرا روند ترمیم در هر بیمار متفاوت است.
