شکستگی کاسه چشم چیست؟ علائم، علت و روشهای درمان
شکستگی کاسه چشم یکی از آسیبهای مهم ناحیه صورت است که معمولاً در اثر ضربه شدید به چشم، گونه یا اطراف صورت ایجاد میشود. کاسه چشم یا اوربیت (Orbit) حفره استخوانی است که چشم، عضلات حرکتی چشم، اعصاب و رگهای خونی را در خود جای میدهد.
این شکستگی ممکن است فقط یک بخش از استخوانهای اطراف چشم را درگیر کند یا همراه با شکستگیهای دیگر صورت مانند شکستگی گونه، بینی یا فک رخ دهد. شدت آسیب نیز میتواند از یک شکستگی ساده بدون عارضه تا آسیب جدی همراه با اختلال حرکات چشم یا بینایی متفاوت باشد.
در ادامه بررسی میکنیم که شکستگی کاسه چشم چیست، چه علائمی دارد، چگونه تشخیص داده میشود و چه زمانی به جراحی نیاز دارد.
شکستگی کاسه چشم چیست؟
کاسه چشم یک ساختار استخوانی در صورت است که از چند استخوان تشکیل میشود و از کره چشم و ساختارهای حساس اطراف آن محافظت میکند.
وقتی ضربه شدید باعث ترکخوردگی یا شکستگی یکی از این استخوانها شود، به آن شکستگی کاسه چشم یا شکستگی اربیت گفته میشود.
شکستگی کاسه چشم میتواند قسمتهای مختلفی را درگیر کند. از جمله:
- کف کاسه چشم
- دیواره داخلی کاسه چشم
- لبه استخوانی کاسه چشم
- سقف کاسه چشم
یکی از انواع شایع این آسیب، شکستگی کف کاسه چشم یا شکستگی Blowout است. در این حالت ممکن است بخشی از بافتهای اطراف چشم به داخل سینوس فکی جابهجا شوند.
علت شکستگی کاسه چشم چیست؟
مهمترین علت شکستگی کاسه چشم، وارد شدن ضربه به ناحیه صورت است. شدت ضربه و محل برخورد آن میتواند نوع و میزان شکستگی را مشخص کند.
برخی از مهمترین عوامل ایجاد شکستگی کاسه چشم عبارتاند از:
- تصادفات رانندگی
- زمین خوردن
- ضربه مستقیم به چشم یا گونه
- برخورد توپ یا اجسام سخت با صورت
- ضربه در ورزشهای رزمی و برخوردی
- نزاع و ضربوشتم
- حوادث کاری
- سقوط از ارتفاع
در بسیاری از موارد، شکستگی کاسه چشم همراه با آسیبهای دیگر صورت ایجاد میشود. به همین دلیل، بررسی کامل صورت و چشم پس از یک ضربه شدید اهمیت زیادی دارد.
علائم شکستگی کاسه چشم چیست؟
علائم شکستگی کاسه چشم به محل و شدت آسیب بستگی دارد. بعضی از شکستگیهای کوچک ممکن است علائم واضحی ایجاد نکنند. با این حال، برخی بیماران بلافاصله پس از آسیب متوجه تغییرات مشخصی میشوند.
مهمترین علائم شکستگی کاسه چشم عبارتاند از:
۱. تورم و کبودی اطراف چشم
تورم پلک و کبودی اطراف چشم از علائم شایع پس از ضربه هستند. البته وجود کبودی بهتنهایی به معنی شکستگی کاسه چشم نیست.
۲. دوبینی
دوبینی بعد از ضربه به چشم یکی از علائم مهم شکستگی اربیت است. این مشکل ممکن است هنگام نگاه کردن به بالا، پایین یا طرفین بیشتر شود.
دوبینی میتواند به دلیل تورم بافتها، آسیب عضلات چشم یا گیر افتادن بافت نرم در محل شکستگی ایجاد شود.
۳. درد هنگام حرکت چشم
اگر بعد از ضربه، هنگام حرکت دادن چشم احساس درد دارید، بهتر است برای بررسی احتمال شکستگی کاسه چشم معاینه شوید.
۴. محدود شدن حرکت چشم
گاهی شکستگی باعث گیر افتادن عضله یا بافتهای اطراف چشم میشود. در این شرایط، حرکت چشم ممکن است محدود شود.
۵. فرورفتگی چشم
در برخی شکستگیها حجم فضای داخلی کاسه چشم افزایش پیدا میکند و چشم به سمت عقب جابهجا میشود. این حالت را انوفتالمی (Enophthalmos) مینامند.
فرورفتگی چشم ممکن است در روزهای ابتدایی به دلیل تورم مشخص نباشد و بعد از کاهش تورم بیشتر دیده شود.
۶. بیحسی گونه و لب بالا
آسیب به عصب زیرچشمی میتواند باعث کاهش حس یا بیحسی در گونه، کنار بینی و لب بالایی شود. این علامت بیشتر در شکستگیهای کف کاسه چشم دیده میشود.
۷. کاهش دید
کاهش دید بعد از ضربه به چشم علامت هشدار است و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. زیرا علاوه بر شکستگی، ممکن است خود کره چشم یا عصب بینایی نیز آسیب دیده باشد.
آیا هر کبودی دور چشم نشانه شکستگی کاسه چشم است؟
خیر. کبودی و تورم اطراف چشم میتواند فقط در اثر آسیب بافت نرم ایجاد شود و الزاماً به معنی شکستگی استخوان نیست.
با این حال، اگر کبودی با علائمی مانند دوبینی، محدود شدن حرکت چشم، درد هنگام حرکت چشم، فرورفتگی چشم، بیحسی صورت یا کاهش دید همراه باشد، احتمال آسیب کاسه چشم بیشتر میشود.
برای تشخیص قطعی، پزشک معمولاً معاینه چشم و بررسی تصویربرداری را انجام میدهد.
شکستگی کاسه چشم چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص شکستگی کاسه چشم با بررسی سابقه ضربه، معاینه دقیق چشم و تصویربرداری انجام میشود.
پزشک معمولاً موارد زیر را بررسی میکند:
- میزان بینایی
- حرکات چشم
- وجود دوبینی
- وضعیت مردمک
- فشار داخل چشم
- میزان فرورفتگی یا جلوآمدگی چشم
- حس پوست اطراف چشم
- وجود خونریزی یا آسیبهای دیگر چشم
سی تی اسکن کاسه چشم
سی تی اسکن (CT) مهمترین روش تصویربرداری برای بررسی شکستگیهای کاسه چشم است. این روش میتواند محل و اندازه شکستگی و همچنین درگیری بافتهای اطراف چشم را مشخص کند.
سی تی اسکن همچنین در برنامهریزی درمان و جراحی احتمالی کمککننده است.
آیا شکستگی کاسه چشم همیشه نیاز به جراحی دارد؟
خیر. همه شکستگیهای کاسه چشم نیاز به عمل جراحی ندارند.
اگر شکستگی کوچک باشد و بیمار مشکل قابلتوجهی در بینایی، حرکت چشم یا ظاهر چشم نداشته باشد، پزشک ممکن است درمان غیرجراحی و پیگیری را انتخاب کند.
در بسیاری از شکستگیهای کف کاسه چشم، دوبینی ناشی از تورم میتواند با گذشت زمان کاهش پیدا کند. بنابراین تصمیم برای جراحی باید بر اساس علائم بیمار، معاینه و نتایج تصویربرداری انجام شود.
چه زمانی شکستگی کاسه چشم نیاز به جراحی دارد؟
تصمیم برای جراحی به نوع شکستگی و وضعیت چشم بستگی دارد. جراحی ممکن است در شرایطی مانند موارد زیر مطرح شود:
- دوبینی مداوم و آزاردهنده
- گیر افتادن عضله یا بافت نرم
- محدودیت قابلتوجه حرکات چشم
- فرورفتگی چشم
- تغییر قابلتوجه موقعیت کره چشم
- شکستگیهای وسیع
- برخی شکستگیهای همراه با آسیبهای جدی چشم یا صورت
در مواردی که عضلات یا بافتهای اطراف چشم بهشدت گیر افتاده باشند و علائمی مانند اختلال شدید حرکت چشم یا واکنش چشمی-قلبی ایجاد شود، ممکن است درمان فوری مورد نیاز باشد.
بنابراین نمیتوان تنها بر اساس عکس یا اندازه شکستگی درباره نیاز به جراحی تصمیم گرفت. معاینه دقیق چشم و بررسی سی تی اسکن اهمیت زیادی دارد.
درمان شکستگی کاسه چشم بدون جراحی
در شکستگیهای خفیف که نیازی به جراحی ندارند، پزشک ممکن است بیمار را تحت نظر قرار دهد تا روند بهبودی بررسی شود.
بسته به شرایط بیمار، درمان میتواند شامل موارد زیر باشد:
- استراحت و پیگیری پزشکی
- استفاده از کمپرس سرد در مراحل اولیه طبق نظر پزشک
- کنترل درد
- درمان آسیبهای همراه
- پیگیری وضعیت حرکات چشم و بینایی
یکی از نکات مهم این است که بعد از شکستگی کاسه چشم نباید بدون نظر پزشک فین کرد یا با فشار زیاد بینی را تخلیه کرد؛ زیرا در برخی شکستگیها امکان ورود هوا به بافتهای اطراف چشم و ایجاد تورم وجود دارد.
جراحی شکستگی کاسه چشم چگونه انجام میشود؟
هدف از جراحی، بازگرداندن ساختار آسیبدیده کاسه چشم و آزاد کردن بافتهای گیر افتاده است.
در جراحی، پزشک ابتدا به محل شکستگی دسترسی پیدا میکند. سپس بافتهای جابهجا یا گیر افتاده را آزاد میکند و استخوان یا نقص ایجادشده را با روش مناسب بازسازی میکند.
در برخی موارد برای بازسازی دیواره یا کف کاسه چشم از ایمپلنتهای مخصوص استفاده میشود.
نوع روش جراحی به محل شکستگی، اندازه نقص استخوانی، وضعیت چشم و سایر آسیبهای صورت بستگی دارد.
آیا شکستگی کاسه چشم خطرناک است؟
شدت شکستگی کاسه چشم از یک فرد به فرد دیگر متفاوت است.
برخی شکستگیها بدون عارضه جدی بهبود پیدا میکنند، اما بعضی آسیبها میتوانند ساختارهای حساس اطراف چشم را درگیر کنند.
در موارد شدید، مشکلاتی مانند آسیب عصب بینایی، خونریزی داخل کاسه چشم، افزایش فشار داخل چشم یا آسیب خود کره چشم ممکن است رخ دهد. به همین دلیل، کاهش دید یا درد شدید چشم بعد از ضربه نباید نادیده گرفته شود.
چه زمانی بعد از ضربه به چشم باید سریع به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه سریع به مرکز درمانی یا پزشک ضروری است:
- کاهش یا از دست رفتن بینایی
- دوبینی شدید
- درد شدید چشم
- محدود شدن ناگهانی حرکت چشم
- افزایش قابلتوجه تورم چشم
- بیرونزدگی یا فرورفتگی واضح چشم
- خونریزی قابلتوجه
- تهوع، استفراغ یا سرگیجه همراه با محدودیت حرکت چشم
- بیحسی قابلتوجه اطراف چشم و صورت
برخی از این علائم میتوانند نشانه آسیب جدیتر باشند و به ارزیابی فوری نیاز دارند.
بهترین جراح شکستگی کاسه چشم در تهران
برای درمان شکستگی کاسه چشم، انتخاب جراح باتجربه در زمینه جراحی فک و صورت و بازسازی صورت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کاسه چشم ارتباط نزدیکی با استخوانهای صورت، سینوسها، عضلات چشم و اعصاب اطراف دارد.
دکتر شهاب الدین عزیزی، متخصص جراحی دهان، فک و صورت و دارای فلوشیپ بازسازی صورت و میکرووسکولار، از پزشکان فعال در حوزه جراحیهای ترمیمی و بازسازی فک و صورت در تهران است. دکتر عزیزی متخصص جراحی دهان، فک و صورت از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و دارای بورد تخصصی و فلوشیپ بازسازی صورت و میکرووسکولار است.
اگر به دنبال بهترین جراح شکستگی کاسه چشم در تهران هستید، دکتر شهاب الدین عزیزی میتواند بهترین گزینه برای مشاوره و ارزیابی تخصصی باشد.
پیش از تصمیمگیری برای جراحی، بهتر است بیمار توسط جراح معاینه شود و تصاویر سی تی اسکن و وضعیت حرکات و بینایی چشم بهطور کامل بررسی شود.
مراقبتهای مهم بعد از شکستگی کاسه چشم
رعایت توصیههای پزشک در دوره بهبودی اهمیت زیادی دارد. برخی مراقبتهای عمومی عبارتاند از:
- از فین کردن با فشار زیاد خودداری کنید.
- تا زمان مشخص شدن وضعیت شکستگی از ورزشهای تماسی و فعالیتهای پرخطر خودداری کنید.
- داروها را فقط طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- در صورت افزایش دوبینی یا تغییر بینایی، پزشک را مطلع کنید.
- جلسات پیگیری را جدی بگیرید.
- در صورت تشدید درد یا تورم، ارزیابی پزشکی انجام دهید.
مدت زمان بهبودی به نوع شکستگی و وجود یا نبود آسیبهای همراه بستگی دارد.
آیا شکستگی کاسه چشم باعث نابینایی میشود؟
در بیشتر موارد، شکستگی کاسه چشم بهتنهایی باعث نابینایی نمیشود. با این حال، ضربه شدید میتواند همزمان به کره چشم، عصب بینایی یا ساختارهای داخل کاسه چشم آسیب وارد کند.
به همین دلیل، کاهش دید پس از ضربه به چشم یک علامت هشدار محسوب میشود و باید بدون تأخیر بررسی شود.
جمعبندی
شکستگی کاسه چشم معمولاً در اثر ضربه به صورت ایجاد میشود و میتواند کف، دیواره داخلی، سقف یا لبههای استخوانی کاسه چشم را درگیر کند.
تورم و کبودی اطراف چشم از علائم شایع هستند، اما وجود دوبینی، محدودیت حرکت چشم، فرورفتگی چشم، بیحسی صورت یا کاهش دید اهمیت بیشتری دارد.
تشخیص شکستگی کاسه چشم معمولاً با معاینه دقیق و سی تی اسکن انجام میشود. همه شکستگیها نیاز به جراحی ندارند و تصمیمگیری درباره عمل به شدت شکستگی و وضعیت چشم بستگی دارد.
اگر بعد از ضربه به چشم دچار کاهش دید، دوبینی شدید یا محدودیت حرکت چشم شدهاید، مراجعه سریع به پزشک اهمیت زیادی دارد.
